Kiểm thử ngôn ngữ là đi qua sản phẩm đã dịch như một người dùng thật để tìm những lỗi chỉ hiện ra khi chữ nằm trên màn hình: tràn, cắt, mất dấu, ghép sai trật tự, sai ngữ cảnh, hoặc còn sót tiếng Anh. Vòng biên tập trong tệp chuỗi không bắt được nhóm lỗi này, vì ở đó người dịch không thấy độ rộng nút, không biết chuỗi nằm cạnh chuỗi nào.
Bài này dành cho người dịch được mời làm kiểm thử sau khi dịch, và cho nhóm sản phẩm cần tổ chức vòng kiểm thử cho bản tiếng Việt. Nội dung gồm cách chuẩn bị, nhóm lỗi cần tìm, cách ghi lỗi để nhóm phát triển sửa nhanh, và chỗ AI phụ được khi phải xem hàng trăm ảnh chụp màn hình.
Vì sao bản dịch đúng trong tệp vẫn hỏng trên màn hình
Trong tệp chuỗi, mỗi câu đứng một mình. Trên màn hình, câu đó nằm trong một nút có độ rộng cố định, cạnh một biểu tượng, dưới một tiêu đề, và có khi được ghép với biến số lúc chạy. Một chữ "Lưu" ổn trong tệp có thể đứng cạnh nút "Huỷ bỏ thay đổi" dài gấp ba, trông lệch hẳn. Một câu ghép biến có thể ra "Bạn còn 1 ngày dùng thử" đúng, nhưng cũng có thể ra "Còn ngày 3 dùng thử" nếu nhóm phát triển ghép mảnh theo trật tự tiếng Anh.
Thứ hai là ngữ cảnh. Chữ "Open" trong tệp có thể là mở tệp, cửa hàng đang mở cửa, hay trạng thái phiếu hỗ trợ chưa xử lý. Người dịch đoán đúng phần lớn, nhưng chỉ khi thấy màn hình thật mới biết chắc. Kiểm thử là lúc sửa những chỗ đoán sai ấy.
Thứ ba là kỹ thuật hiển thị tiếng Việt: phông thiếu ký tự, dấu bị cắt khi dòng quá thấp, chữ in hoa toàn bộ làm dấu chồng lên dòng trên, hoặc chuỗi lưu sai bảng mã nên hiện ký tự lạ. Những lỗi này không thuộc bản dịch, nhưng người kiểm thử ngôn ngữ là người dễ phát hiện nhất.
Nhóm lỗi cần tìm và cách nhận ra
Khi kiểm thử, nên có sẵn một bảng phân loại lỗi để ghi thống nhất. Gợi ý dưới đây dùng được cho phần lớn ứng dụng và website.
| Nhóm lỗi | Dấu hiệu trên màn hình | Thường do ai sửa |
|---|---|---|
| Tràn, cắt chữ | Chữ vượt khung, dấu ba chấm giữa từ, dòng thứ hai bị che | Người dịch rút gọn hoặc nhóm phát triển nới khung |
| Hiển thị dấu | Ô vuông, dấu lệch, dấu bị cắt trên hoặc dưới | Nhóm phát triển, đổi phông hoặc chiều cao dòng |
| Chuỗi chưa dịch | Còn tiếng Anh giữa giao diện tiếng Việt | Nhóm phát triển đưa chuỗi vào tệp, người dịch dịch |
| Ghép câu sai | Trật tự số và chữ ngược, thiếu chữ, thừa khoảng trắng | Nhóm phát triển sửa cách ghép, người dịch viết lại chuỗi |
| Sai ngữ cảnh | Câu đúng nghĩa nhưng không hợp chỗ hiển thị | Người dịch |
| Không thống nhất | Cùng một chức năng mà hai màn hình gọi khác nhau | Người dịch, cập nhật bảng thuật ngữ |
| Văn phong, xưng hô | Màn này gọi bạn, màn kia gọi quý khách | Người dịch theo hướng dẫn văn phong |
Cột cuối giúp bạn ghi lỗi đúng người nhận. Gửi lỗi phông cho người dịch hay gửi lỗi chọn từ cho lập trình viên đều tốn một vòng qua lại vô ích.
Chuẩn bị trước khi kiểm thử
Một buổi kiểm thử hiệu quả phụ thuộc phần lớn vào khâu chuẩn bị. Trước khi bắt đầu, hãy xin hoặc tự lập những thứ sau:
- Bản dựng có tiếng Việt cài trên đúng loại thiết bị người dùng hay dùng, gồm cả màn hình nhỏ.
- Tài khoản thử với dữ liệu giả, không dùng tài khoản hay dữ liệu của khách hàng thật.
- Danh sách luồng cần đi qua: đăng ký, đăng nhập, quên mật khẩu, mua hàng, cài đặt, báo lỗi, thông báo.
- Bảng thuật ngữ và hướng dẫn văn phong đã duyệt để đối chiếu.
- Cách tra khoá chuỗi từ màn hình, ví dụ chế độ hiện khoá hoặc tệp chuỗi để tìm theo nội dung.
- Mẫu báo lỗi thống nhất và nơi nộp lỗi, cùng hạn chót của vòng kiểm thử.
Đừng quên những trạng thái ít gặp: giỏ hàng trống, không có mạng, phiên đăng nhập hết hạn, nhập sai nhiều lần, tài khoản bị khoá. Chuỗi ở những màn này thường bị dịch thiếu ngữ cảnh nhất, và cũng là lúc người dùng đang khó chịu nhất.
Ghi lỗi sao cho người khác sửa được ngay
Một lỗi một phiếu. Gộp năm lỗi vào một phiếu nghe tiết kiệm nhưng làm người sửa dễ bỏ sót, và không đóng phiếu được khi mới sửa xong bốn.
Có ảnh chụp và vị trí. Ảnh chụp đánh dấu chỗ lỗi, kèm đường đi để tới màn đó, ví dụ giả định "Cài đặt, Tài khoản, Đổi mật khẩu, nhập sai mật khẩu cũ". Ảnh chụp không được lộ dữ liệu thật của ai.
Bản hiện tại, bản đề xuất, lý do. Ghi đúng chữ đang hiển thị, chữ nên thay, và một câu lý do. Với khách nước ngoài, thêm dịch ngược ngắn bằng tiếng Anh để người quản lý hiểu vì sao phải sửa.
Khoá chuỗi nếu tìm được. Có khoá chuỗi thì người sửa không phải dò, sửa trong một phút. Không tìm được thì ghi rõ để nhóm phát triển tra giúp.
Tách riêng lỗi của bản gốc. Đôi khi câu tiếng Việt sai vì chính câu tiếng Anh đã sai, mơ hồ hoặc không khớp với chức năng thật, ví dụ giả định nút ghi "Xoá" nhưng thực ra chỉ ẩn mục đi. Hãy ghi những trường hợp này thành phiếu riêng, gửi cho người viết nội dung gốc, vì sửa bản tiếng Việt một mình sẽ làm hai ngôn ngữ nói hai điều khác nhau.
Ghi cả chỗ đã kiểm mà không thấy lỗi. Một danh sách ngắn các màn hình đã đi qua giúp người quản lý biết phạm vi thật của vòng kiểm thử, và tránh hiểu nhầm rằng không có phiếu lỗi nghĩa là chưa ai xem tới.
Mức độ. Phân biệt lỗi chặn thao tác, lỗi gây hiểu sai, lỗi thẩm mỹ. Câu xác nhận thanh toán gây hiểu sai quan trọng hơn nhiều so với một khoảng trắng thừa ở trang giới thiệu.
AI phụ được gì khi phải xem hàng trăm ảnh chụp
Một số công cụ AI hiện nay đọc được ảnh chụp màn hình. Bạn có thể đưa một loạt ảnh kèm bảng thuật ngữ, quy ước xưng hô, và yêu cầu liệt kê những chỗ còn tiếng Anh, những chữ có vẻ bị cắt, những thuật ngữ khác bảng. Khả năng đọc ảnh và mức chính xác thay đổi theo công cụ và phiên bản, nên hãy thử trên vài ảnh đã biết lỗi trước khi tin dùng cho cả vòng.
AI cũng giúp soạn phiếu lỗi: bạn ghi nhanh bằng tiếng Việt, AI chuyển thành phiếu đúng mẫu kèm dịch ngược tiếng Anh. Phần này tiết kiệm thời gian thật khi lỗi nhiều và khách cần báo cáo song ngữ.
Chỗ AI không thay được là cảm giác của người dùng Việt khi đi qua một luồng: câu nào làm khựng, câu nào nghe như máy, chỗ nào thiếu một lời giải thích. Và AI có thể báo nhầm, coi một chữ cố ý viết tắt là bị cắt, hoặc bỏ sót dấu bị lệch nhẹ. Mọi mục AI báo vẫn phải được bạn nhìn lại trên màn hình.
Lưu ý bảo mật: ảnh chụp bản dựng chưa phát hành là tài liệu của khách. Chỉ đưa vào công cụ AI khách cho phép, và xoá hoặc che thông tin tài khoản, email, mã đơn trên ảnh trước khi gửi đi bất cứ đâu.
Đừng bỏ sót nội dung nằm ngoài màn hình chính
Kịch bản kiểm thử hay chỉ đi qua các màn hình trong ứng dụng, trong khi người dùng gặp bản tiếng Việt ở nhiều chỗ khác: thư xác nhận đăng ký, thư đặt lại mật khẩu, tin nhắn mã xác thực, thông báo đẩy, hoá đơn tải về, trang hỗ trợ, và cả hộp thoại của hệ điều hành khi ứng dụng xin quyền. Những nội dung này thường nằm ở tệp khác, do bộ phận khác quản lý, và hay bị dịch muộn hoặc không dịch.
Hãy đưa chúng vào danh sách kiểm thử. Cách đơn giản là dùng tài khoản thử đi trọn một vòng đời người dùng: đăng ký, nhận thư, đổi mật khẩu, mua một món, huỷ đơn, nhận thông báo, xoá tài khoản. Ở mỗi bước, ghi lại mọi chữ tiếng Việt xuất hiện ở bất cứ đâu, và so với giọng văn của ứng dụng. Thư tự động gọi "quý khách" trong khi ứng dụng gọi "bạn" là lỗi thống nhất cũng đáng báo như một nút bị tràn.
Chú ý riêng những nội dung ghép tên người dùng hay số tiền, ngày giờ vào câu. Ví dụ giả định một thư xác nhận ghép "Xin chào" với họ và tên đầy đủ theo thứ tự tiếng Anh, hoặc ghi ngày theo kiểu tháng trước ngày. Lỗi kiểu này chỉ thấy khi nhận thư thật, không thấy trong tệp mẫu thư.
Kiểm lại sau khi sửa và đóng vòng
Vòng kiểm thử chưa xong khi phiếu lỗi được gửi đi. Phần cuối thường bị làm vội, trong khi lỗi hay quay lại ở đây:
- Kiểm lại từng lỗi đã báo trên bản dựng mới, đóng phiếu chỉ khi thấy tận mắt đã sửa.
- Đi lại nhanh các luồng chính, vì sửa một chuỗi đôi khi làm tràn chuỗi bên cạnh.
- Kiểm lại trên màn hình nhỏ nhất và với cỡ chữ hệ thống phóng to, vì người dùng lớn tuổi hay bật chế độ này.
- Cập nhật bảng thuật ngữ và hướng dẫn văn phong theo những quyết định mới trong vòng kiểm thử.
- Ghi tổng kết ngắn: số lỗi theo nhóm, những màn hình hay lỗi, đề xuất cho lần cập nhật sau.
Bản tổng kết giúp khách thấy giá trị của vòng kiểm thử, và giúp chính bạn báo giá chính xác hơn cho dự án sau, vì bạn biết sản phẩm này hay vướng ở đâu. Nếu cùng một nhóm lỗi lặp lại qua nhiều đợt, như tràn chữ ở thanh điều hướng, hãy đề xuất cách sửa tận gốc thay vì rút gọn từng chuỗi mãi.
Câu hỏi thường gặp
Kiểm thử ngôn ngữ khác biên tập bản dịch thế nào?
Biên tập đọc trong tệp, tập trung vào nghĩa và câu chữ. Kiểm thử ngôn ngữ xem chữ trên màn hình thật, tìm lỗi hiển thị, ghép câu, ngữ cảnh và thống nhất. Hai việc bổ sung cho nhau, không thay nhau.
Người dịch không biết lập trình có làm kiểm thử ngôn ngữ được không?
Được. Việc chính là dùng sản phẩm như người dùng, nhận ra chữ sai hoặc trông sai, và ghi lỗi rõ ràng. Hiểu sơ về chuỗi, biến số và khoá chuỗi giúp ghi lỗi tốt hơn, nhưng không cần viết mã.
Có nên rút gọn bản dịch mỗi khi bị tràn chữ không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Nếu rút gọn làm câu khó hiểu, hãy đề xuất nhóm phát triển nới khung hoặc cho xuống dòng. Khi phải rút gọn, dùng cách viết tắt đã thống nhất trong bảng thuật ngữ thay vì mỗi chỗ một kiểu.
AI có tự tìm được hết lỗi trong ảnh chụp màn hình không?
Không. AI giúp lọc nhanh chữ còn tiếng Anh, thuật ngữ lệch và chỗ nghi bị cắt, nhưng có thể báo nhầm hoặc sót. Mọi mục AI báo cần được người kiểm thử xác nhận lại trên màn hình thật.
Nên kiểm thử trên những thiết bị nào?
Ít nhất trên loại thiết bị người dùng chính hay dùng, gồm một màn hình nhỏ, và thử với cỡ chữ hệ thống phóng to. Nếu sản phẩm có cả bản web và ứng dụng, kiểm cả hai vì cách hiển thị khác nhau.
Ảnh chụp màn hình bản thử có được gửi cho người khác xem không?
Chỉ trong phạm vi khách cho phép. Bản chưa phát hành thường thuộc thoả thuận bảo mật, và ảnh có thể lộ thông tin tài khoản thử. Hãy che dữ liệu nhạy cảm trước khi gửi, kể cả khi đưa vào công cụ AI.